از نخستين روزهايي که اينترنت به ايران وارد شد و درست از زماني که برخي نرم افزارهاي انتشار محتوا روي وب شکل و وضعيتي همگاني يافت، موضوع ميزباني يا هاست کردن اطلاعات به عنوان يکي از پايه يي ترين بحث هاي اينترنتي شکل گرفت. ميزبانان اينترنتي در واقع سرورهاي همواره متصلي به اينترنت هستند که کاربران مي توانند محتواي سايت هاي خود را روي آنها قرار دهند، به اين ترتيب کاربران ديگر قادر خواهند بود با وارد کردن آدرس اينترنتي به اين محتواها دسترسي پيدا کنند.
گفته مي شود هاستينگ يا ميزباني، رشدي همپاي رشد وب داشته است. هرچه محتوا براي ارائه پربارتر و حجيم تر شده، سرورها و ميزبانان اينترنتي نيز بزرگ تر و قدرتمندتر شده اند. هرچه اطلاعات مهم تر و حساس تري روي سايت هاي اينترنتي قرار گرفته، موضوع امنيت اين ميزبانان پراهميت تر شده است. از اين رو امروزه موضوع ميزباني وب از يک سو يکي از حساس ترين و پراهميت ترين بحث هاي اينترنتي را دربرمي گيرد و از سوي ديگر به يک تجارت پرسود در عرصه وب تبديل شده است.
ميزبانان وب در واقع امروزه يکي از منابع اينترنتي به شمار مي روند. موضوع تعداد ميزبانان يا هاست هاي اينترنتي در يک کشور امروزه به عنوان يک شاخص توسعه يافتگي در ارزيابي ها و آمارهاي تحقيقاتي به حساب مي آيد. از اين رو کشورهايي که در نزديکي و مجاورت بزرگراه هاي اطلاعاتي قرار دارند با هزينه کمتر قادر به راه اندازي اين ميزبان هاي اينترنتي هستند و در مقابل کشورهايي که ديرتر اين نياز را درک مي کنند و فاصله آنان با فيبرهاي نوري بين المللي و خطوط شبکه يي جهاني زياد است، بايد هزينه هاي بيشتري براي حضور در اين فضا بپردازند.
ايران و ميزباني وب
از هنگام ورود اينترنت به ايران ميزباني وب به عنوان يکي از اصلي ترين موضوعات اينترنتي مطرح شد. با توجه به دوري ايران از بزرگراه هاي اطلاعاتي کاربران مجبور بودند که از ميزبانان خارجي که قيمت گزافي هم براي سرويس هاي خود دريافت مي کردند، بهره بگيرند. به تدريج با کاهش قيمت جهاني هاستينگ و تعدد و تنوع سرويس ها، ايراني ها به سراغ ارزان ترها رفتند اما اين ارزاني به هيچ روي کيفيت واقعي را به کاربران ارائه نمي داد. در ايامي که اينترنت در ايران شکل آزادي به خود گرفت و مخابرات خود را از ارائه خدمات در اين عرصه کنار کشيد، تعداد زيادي از شرکت هاي خدمات دهنده اينترنت شکل گرفت که بسياري از آنها به دليل اتصالات پرسرعت به اينترنت خدمات ديگري چون فروش دامنه و ارائه فضاي اينترنتي ( هاست) نيز به کاربران ارائه دادند. با وجود اينکه قيمت هاستينگ در ايران به سرعت کاهش مي يافت و افراد بيشتري قادر به ايجاد وب سايت و استفاده از فضاي وب مي شدند، کيفيت و امنيت به عنوان دو معضل اساسي خود را نشان داد. بسياري از صاحبان نخستين سايت هاي ايراني تجربه هاي تلخي را مبني بر قطعي مداوم سايت ها و اختلال در حضور آنها روي وب تجربه کرده اند. اما به تدريج که دانش وب فراگير شد، موضوع امنيت نيز به مشکلات فني اضافه شد. ميزان قطعي سايت ها و حملات اينترنتي در اين دوران بسيار افزايش يافت به طوري که مديران سايت ها متوجه شدند در قبال هزينه اندکي که بابت ميزباني سايت هايشان پرداخت مي کنند، بايد اختلالات وسيع و از بين رفتن و هک شدن سايت هايشان را نيز تحمل کنند. به رغم اين به دليل نبود سازوکاري براي نظارت بر وضعيت ميزباني وب و همچنين عدم دسترسي کاربران ايراني به کارت هاي اعتباري براي خريد مستقيم فضاهاي اينترنتي، شرکت هاي خدمات دهنده فضاي اينترنتي به کار خود ادامه مي دادند و کاربران يا صاحبان سايت ها نيز چاره يي جز مراجعه به آنها نداشتند.
مسدود شدن بازار خدمات اينترنتي
اقدام دولت در اوايل دهه هشتاد براي ساماندهي وضعيت اينترنت بر موضوع هاستينگ سايت هاي اينترنتي نيز تاثير قابل ملاحظه يي داشت. در حالي که دولت قصد داشت با يکپارچه کردن مسيرهاي عبور داده هاي اينترنتي عملاً بر اين وضعيت نظارت امنيتي و اقتصادي وسيعي کند، موضوع هاستينگ عملاً از دسترس تعدادي شرکت هاي کوچک خارج شد و شرکت هاي بزرگ خدمات دهنده اينترنت يا برخي شرکت هاي ارائه دهنده خدمات دامنه هاي اينترنتي به اين بازار وارد شدند. وضعيت در اين برهه به صورتي بود که برخي شرکت ها با يافتن افرادي در خارج از کشور که اتصال مستقيمي به اينترنت داشتند از آنها مي خواستند هارد کامپيوتر خود را به نوعي به شکل يک فضاي هاست در اختيار آنان بگذارند. چنين موضوعي باعث شد تعداد زيادي از سايت ها روي يک کامپيوتر معمولي نگهداري شوند که همين امر باعث ماجراهايي چون هک شدن يکباره صدها و هزاران سايت ايراني در مقاطعي از زمان شد. از سوي ديگر با آشنا تر شدن مديران سايت ها با نحوه خريد فضاي اينترنتي (به رغم وسيع تر شدن تحريم هاي اينترنتي) عملاً اين بازار از دست برخي شرکت ها و افرادي که پول ناآگاهي مشتريان را مي خوردند، خارج شد.در اين ميان و در دوره رياست جمهوري خاتمي انبوهي از شرکت هاي دولتي نيز به جمع مشتريان فضاهاي اينترنتي اضافه شد. برخي دولتي ها حتي به ارائه سرويس هايي نيز روي وب پرداختند که نيازهاي آنان را از نيازهاي سايت هاي عادي به مراتب فراتر مي برد. در اين شرايط دولت نيز سازمان ها و نهادهاي دولتي را به ارائه خدمات روي وب تشويق مي کرد و بازار پورتال ها نيز داغ شد. هجوم شرکت هاي دولتي به فضاي اينترنتي موضوع امنيت آنها را بار ديگر برجسته کرد. بسياري از کارشناسان معتقد بودند شرکت هاي دولتي با توجه به اينکه بسياري از شرکت هاي خدمات دهنده هاستينگ در کشورهاي غربي هستند عملاً اطلاعات مهم خود را در کشورهاي ديگر نگهداري مي کنند.
هاستينگ ملي مثل هزار ملي ديگر
موضوع هاستينگ ملي از نياز شرکت ها و نهادهاي دولتي به فضاي اينترنتي به وجود آمد. از آنجا که اطلاعات در بسياري از ادارات و نهادهاي ايران حکم اسناد طبقه بندي را دارد، اين موضوع مديران کشور را با اين موضوع مواجه کرد که اين اطلاعات بايد به نوعي در داخل کشور نگهداري شوند.
برخي کارشناسان آي تي اعتقاد داشتند به دليل دور بودن ايران از شاهراه هاي بين المللي همچون مسيرهاي فيبر نوري بين المللي ايران عملاً شانسي براي ارائه خدمات هاستينگ با کيفيت مناسب ندارد لذا بايد با انتخاب شرکت هايي در برخي کشورهايي که رابطه مناسب تري با ايران دارند، اين موضوع را فراموش کرد.
مديران وزارت ارتباطات اما هاستينگ ملي را يکي از وظايف اصلي توسعه زيرساختي خود مي د انستند به اين ترتيب با برگزاري مناقصه يي موضوع ايجاد ديتا سنترها يا فضاهايي که قادر به ميزباني هزاران وب سايت اينترنتي است، به نوعي به سمت اين موضوع کشيده شد . به رغم اينکه برخي شرکت ها نيز از اين فرصت به وجود آمده استفاده کردند اما حالا بعد از گذشت چهار، پنج سال مشخص شده کار به همان راحتي که اوايل تصور مي شد، نيست. به جز برخي تلاش ها توسط بزرگ ترين شرکت هاي اينترنتي ايران (که آن هم در حد طرح هاي پايلوت باقي ماند) عملاً بحث هاستينگ ملي و ديتا سنتر ملي به جايي نرسيد.
شرکت فناوري اطلاعات نيز که به نوعي بازوي آي تي وزارت ارتباطات به شمار مي رود، در مقطعي تصميم گرفت موضوع هاستينگ ملي را اجرايي کند. برخي مديران وقت اين شرکت حتي آنقدر هيجان زده شدند که از ارائه پست الکترونيک اختصاصي به تمامي شهروندان ايراني و ارائه سرويس هاي هاستينگ به تمامي متقاضيان خبر دادند اما آنها نيز بعد از تلاش هاي مختلف متوجه شدند کار هاستينگ حتي در سطح محله يي نيز کار ساده يي نيست چه برسد به ابعاد ملي. بحث هاستينگ ملي مثل موبايل ملي، اينترنت ملي و ده ها چيز ملي ديگر فعلاً روي پرونده هاي وزارت ارتباطات بايگاني شده است.
---
تقريباً مي شود گفت که بيش از 90 درصد از سايت هاي فارسي در خارج از ايران هاست مي شوند. بعد از آنکه در مقطعي برخي شرکت هاي خدمات دهنده هاست تحت فشارهاي سياسي برخي سايت هاي ايراني را مسدود کردند يا به شهروندان ايراني اجازه خريد فضاي اينترنتي را ندادند، بسياري از ايراني ها با اسامي مستعار و با IP هاي جعلي و ده ها ميانبر ديگر مشتري هاست هاي خارجي شدند. هرچند بعيد است بسياري از اين شرکت ها از محتواي فارسي سايت ها خبر نداشته باشند اما آنها نيز فروش و درآمد بيشتر را مدنظر قرار داده اند و چشم بر چيزهاي ديگر بسته اند. در اين شرايط البته موضوع پشتيباني فني از هاست ها يک مساله مهم به شمار مي آيد؛ موضوعي که باعث مي شود بسياري از مديران سايت هاي ايراني عملاً از تمامي قابليت ها و توان خود براي ارائه محتوا روي اينترنت بهره نگيرند.
شرايط بيم و اميد ناشي از اسامي مستعار و احتمال مسدود شدن هاست ها هنوز هم بسياري از مديران سايت هاي ايراني را نگران مي کند هرچند در مقابل آن قدر رقباي متعدد در اين بازار به وجود آمده اند که مي توان گفت اين نگراني چندان پايدار نيست.
نویسنده: مينو مومني |
